Rehber

Günlük çalışanın hakları: bilmen gereken temel konular

Son güncelleme: 18 Eylül 2026

Bir gün de çalışsan, bir ay da çalışsan, bir işverenin yanında ücret karşılığı çalışıyorsan çalışansın. İşin kısa sürmesi haklarını ortadan kaldırmaz. Aşağıda hangi konuların var olduğunu ve neyi nereden öğreneceğini anlattık.

1. Anlaşma: sözlü de olsa iz bırak

Günlük işlerde anlaşma çoğu zaman sözle yapılır. Sözle anlaşmış olman haksız olduğun anlamına gelmez, ama bir sorun çıktığında neyin konuşulduğunu gösterebilmen gerekir.

• İşe gitmeden önce işi, saati, ücreti ve ödeme zamanını mesajla yaz; işveren de mesajla onaylasın.
• İşyerinin adını, adresini ve görüştüğün kişinin adını not et.
• Yazışmaları silme.

2. Ücret

• Türkiye'de yasal bir asgari ücret vardır ve belirli aralıklarla yeniden belirlenir. Günlük ya da saatlik çalışmada da bu alt sınır geçerlidir. Güncel tutarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın sitesinden kontrol et.
• Ücretin, çalıştığın sürenin karşılığıdır. İşverenin, senin onayın olmadan "deneme günü" diyerek ücretsiz çalıştırması kabul etmen gereken bir şey değildir; işe başlamadan önce deneme süresinin ücretli olup olmadığını sor.
• Elden ödeme alıyorsan tutarı ve tarihi mesajla teyit et. Hesaba ödeme alıyorsan dekont zaten kayıttır.
• Kıyafet, malzeme, "kayıt" gibi adlarla ücretinden kesinti yapılacağı söyleniyorsa bunu işe başlamadan önce netleştir. İş için senden para isteyen ilanı bize bildir.

çalışkazan ödemeye karışmaz: ödeme almaz, ödeme yapmaz ve ücretin ödeneceğini garanti etmez. İlandaki "aynı gün ödeme" işareti işverenin beyanıdır.

3. Sigorta

Genel kural, çalışanın sigortalı olmasıdır ve bu kural işin kısa sürmesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz. Sigorta yalnızca emeklilik için değildir; iş kazası geçirirsen sağlık ve gelir güvencen de buna bağlıdır.

• İşe başlamadan önce "sigorta girişim yapılacak mı" diye sor. İlanda "sigorta" imkânı işaretliyse bunu teyit et.
• Adına bildirim yapılıp yapılmadığını e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümüne bakarak görebilirsin.
• Sigorta girişi için işveren kimlik bilgini ister. Bunu işe başlarken, işyerinde ver; tanımadığın birine önceden kimlik fotoğrafı gönderme.
• Bazı iş türleri ve çok kısa süreli çalışmalar için farklı kurallar olabilir. Kendi durumunu SGK'ya ya da ALO 170'e sor.

4. Çalışma süresi, mola, fazla çalışma

Yasada günlük ve haftalık çalışma süresinin sınırları, çalışma sırasında verilecek ara dinlenmesi, gece çalışması ve fazla çalışmanın ücretlendirilmesi düzenlenmiştir. Rakamlar için resmî kaynağa bak; burada senin yapabileceklerini yazıyoruz:

• Vardiyanın kaçta başlayıp kaçta biteceğini ve mola olup olmadığını baştan sor.
• İş uzarsa fazladan çalıştığın sürenin ücretinin nasıl hesaplanacağını o an konuş ve mesajla teyit et.
• Başlama ve bitiş saatini kendin de not et.

5. İş sağlığı ve güvenliği

• İşi güvenli hale getirmek, gerekli koruyucu ekipmanı vermek ve işi nasıl güvenli yapacağını anlatmak işverenin sorumluluğundadır. Bir günlüğüne gelmiş olman bunu değiştirmez.
• Koruyucu ekipman için senden para istenmesi doğru değildir.
• Eğitimini almadığın bir makineyi kullanman, yüksekte ya da tehlikeli bir ortamda önlemsiz çalışman istenirse yapma ve nedenini söyle.
• İş sırasında yaralanırsan hemen bir sağlık kuruluşuna git ve olayın iş sırasında olduğunu mutlaka söyle. Olayı, tanıkları ve saati not et. İş kazasının bildirimiyle ilgili kurallar ve süreler için SGK'ya ya da ALO 170'e danış.

6. Yaş

18 yaşından küçüklerin çalışması özel kurallara ve yasaklara bağlıdır. çalışkazan 18 yaşından küçüklere yönelik ilan yayınlamaz. Böyle bir ilan görürsen bildir.

7. Eşit davranılma

İşverenin çalışanlarına cinsiyet, din, köken gibi sebeplerle farklı davranmaması gerekir. çalışkazan'da yaş, cinsiyet ya da din ayrımı yapan ilanlar yayınlanmaz; gözümüzden kaçan olursa ilanı şikayet et.

8. Sorun yaşarsan

1. Önce yazılı iste. Ödenmeyen ücretini işverene mesajla, tutarı ve çalıştığın günü belirterek hatırlat. Cevabı sakla.
2. Kanıtlarını topla. Yazışmalar, arama kayıtları, işyerinde çekilmiş fotoğraflar, seninle çalışan kişilerin adları, varsa dekontlar.
3. ALO 170'i ara. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın iletişim merkezidir. Çalışma hayatı ve sosyal güvenlikle ilgili sorularını yanıtlar, şikayetini alır.
4. Hukuki yollar. İşçi ile işveren arasındaki alacak uyuşmazlıklarında dava yolundan önce arabuluculuk aşaması vardır. Adliyelerdeki arabuluculuk bürolarından ya da bulunduğun ilin barosunun adli yardım biriminden bilgi alabilirsin.
5. Dolandırıldıysan bu bir iş uyuşmazlığı değil, suçtur. Polise ya da savcılığa git. Güvenli iş arama rehberine bak.

çalışkazan bir ilan panosudur; işverenle aranızdaki anlaşmanın tarafı değildir ve uyuşmazlıkta hakemlik yapamaz. Ama ilanda yazan koşullara uymayan bir işvereni bize bildirirsen ilanlarını yeniden inceleriz.

Resmî kaynaklar

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB): asgari ücret, çalışma süreleri, çalışma mevzuatı. Site: csgb.gov.tr
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): sigortalılık, hizmet dökümü, iş kazası. Site: sgk.gov.tr
• ALO 170: çalışma hayatı ve sosyal güvenlik için telefonla bilgi ve şikayet hattı.
• e-Devlet: SGK hizmet dökümünü buradan görürsün. Site: turkiye.gov.tr

Bu sayfadaki bilgiler 18 Eylül 2026 tarihinde gözden geçirildi. Mevzuat değişmiş olabilir; karar vermeden önce yukarıdaki kaynaklardan teyit et.